درختان دير زيست، گنجينه طبيعي ماندگار ، ذخاير ژنتيك گياهي

ایرنا :به اعتقاد كارشناسان، درختان دير زيست و كهنسال، ميراث و گنجينه‌ماندگار و ذخاير ژنتيك گياهي هر كشور به شمار مي‌آيند كه حفاظت از آنها از نظر ملي وتاريخي طبيعي اهميت بسزايي دارد.

اين درختان علاوه بر زيبايي و سر سبزي محيط ، جز ميراث ملي و حتي مقدس ايرانيان محسوب مي‌شود و وجود درختان كهنسال، نشان‌دهنده ويژگي‌هاي قدسي طبيعت در ايران است.

جمعي از كارشناسان جنگل و استادان منابع طبيعي در غرب مازندران در گفت و گو با ایرنا، بر تدوين برنامه و قوانين جامع، ثبت درختان كهنسال در فهرست آثار ملي طبيعي ، حفاظت علمي و دقيق، شناسنامه‌دار شدن و ايجاد مديريت منسجم براي صيانت از اين گونه‌هاي ارزشمند را ضروري دانستند.

به باور اين عده نبود قوانين قاطع ، ايجاد جاده ، سوزاندن ، قطع درخت ، و تخريب از جمله عوامل انساني است كه اين گونه ارزشمند را تهديد مي‌كند.

عامل سن ، قطر، ارتفاع ، فرم و گستردگي تاج از جمله معيارهاي سنجش درختان ديرزيست است.

سرو ابركوه ، اروس سمنان ، سرو منجيل و هردبيل ، بلوط ويسر كجور نوشهر، چنار كتلي ، لول هرمزگان از جمله گونه‌هاي درختي دير زيست شناسايي شده در ايران است.

قدمت برخي از اين گونه‌هاي درختي نظير سرو ابركوه و بلوط ويسر كجور بيش از چند هزار سال گزارش شده است.

برآيند بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه درختان ديرزي در جذب گردشگر تاثيرزيادي دارد ، از اينرو بايد برنامه جامعي براي حفاظت از اين گونه ارزشمند ارايه شود.

طرح شناسايي درختان ديرزي ايران از سال ‪ ۸۲در موسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور به صورت مرحله‌اي آغاز شد و تاكنون برخي از درختان كهنسال استان‌هاي يزد، گيلان ، چهار محال و بختياري و قزوين شناسايي شده است.

عضو هيات علمي موسسه تحقيقات سازمان جنگل‌هاو مرتع، آبخيزداري كشورگفت:
حفاظت از گونه درختان ديرزي در كشور امري ضروري است.

"مصطفي خوش‌نويس" در گفت و گو با ايرنا در نوشهر افزود: عوامل انساني مانند تخريب و كنده‌كاري اطراف ريشه برخي از درختان ديرزي سبب تخريب آن مي‌شود.

وي اظهار داشت: متاسفانه برخي از افراد سودجو براي يافتن گنج ، ريشه تعدادي از درختان كهنسال را قطع كرده‌اند در حالي كه اين درختان سرمايه‌هاي ملي به شمار مي‌آيند.

خوش‌نويس به شمار زياد درختان ديرزي در كشور اشاره و اضافه كرد: استان خراسان شمالي از سرآمدترين استان‌ها در زمينه وجود درختان كهنسال است.

به گفته او قطورترين درخت كهنسال كشور به نام " لول " يا انجيز معابد در روستاي نصيرآبي هرمزگان قرار دارد كه محيط آن ‪ ۳۴متر و پوشش تاج آن بسيار وسيع است.

اين عضو موسسه تحققات سازمان جنگلها و مراتع ادامه داد : از نظر قدمت گونه درختي سرو ابركوه بيش‌از پنج هزار سال قبل تخمين زده شد و ارس ابرسيج و اروس شهرستانك دره چالوس نيز قدمتي چند هزار ساله دارد.

وي از درختان كهنسال به عنوان ميراث ژنتيك گياهي كشور نام برد و گفت :
اين گونه درختي نمودي ازتداوم حيات در طول تاريخ هستند زيرا برخي از ديگر گونه‌ها در گذر زمان از بين رفتند.

خوش‌نويس تصريح كرد : اين گونه‌هاي ديرزي حامل ژنهاي خوبي بوده بنابراين وظيفه ما است كه در حفظ اين درختان تلاش كنيم.

به گفته او طرح شناسايي درختان كهنسال دوباره تصويب شد و سازمان محيط زيست نيز اين طرح را تاييد كرد.

به گفته او بايد اعتبار مورد نياز اين طرح ملي از سوي سازمان‌هاي مسوول تامين شود.

وي بيان داشت : ثبت درختان ديرزي به عنوان اثرهاي ملي و طبيعي ، شمار آسيب به اين گونه‌هاي طبيعي را كاهش مي‌دهد.

استاديار رشته ژنتيك جنگل دانشگاه تهران به ايرنا گفت : تخريب و تبديل عرصه‌هاي طبيعي و ساخت مسكن از جمله عواملي است كه درختان كهنسال كشور را تهديد مي‌كند.

"انوشيروان شيرواني" گفت : آنچه كه اكنون در شمال كشور براي درختان كهنسال، خطر به شمار مي‌آيد، هجوم و تجاوز به عرصه‌هاي جنگلي و قطع اين درختان است.

وي اظهار داشت: حضور دام در جنگل نيز موجب صدمه زدن به برخي از گونه‌هاي درختي ارزشمند شده است.

وي افزود: متاسفانه برخي از طرح‌هاي تدوين شده گذشته در عرصه جنگل‌ها، امروز با حفاظت از گونه‌هاي دير زي منافات دارد.

اين استاد دانشگاه تهران گفت : به عنوان مثال بهره‌برداري بيش از حد از جنگل منطقه " لو" كه بلوط زيادي دارد، انقراض اين گونه درختي شده است.

وي ادامه داد : وجود گونه‌هاي درختي قديمي مانند سرو هردبيل كه در سفرنامه ناصر خسرو از آن يادشده از مهمترين آثار طبيعي و ملي ايران است.

شيرواني بيان داشت : بايد شرايطي فراهم كرد تا درختان ديرزي در فهرست آثار طبيعي و ملي كشور ثبت شوند.

استاديار رشته ژنتيك دانشگاه تهران با بيان اين كه برخي از گونه‌هاي ديرزي نظير چنار كه در مناطق غربي كشور، تهران و يزد وجود دارد، گفت :
اكنون بر اثر آسيبهاي انساني تنه اين درختان خالي شده است.

وي يادآور شد : براي حفاظت و حمايت از درختان كهنسال بايد استراتژي خاص تدوين شود.

به تاكيد شيرواني وجود متولي خاص و تخصيص بودجه براي حراست از گونه‌هاي ارزشمند ملي و طبيعي ضروري است.

اين استاديار دانشگاه تهران گفت : برخي از درختان نظير چنار ، سرو، نارون در محوطه و مجاور بناهاي مذهبي و بقاع متبركه قرار دارند كه باورها و اعتقادات مذهبي مردم موجب حفظ آنها شده است.

به گفته او بيشترين مشكل براي حفاظت از درختاني است كه در خارج محوطه بقاع متبركه و اماكن مذهبي هستند اگر اقدامي عاجل براي جمايت از گونه‌هاي ارزشمند قديمي نشود، شمار زيادي از اين درختان كه ريشه در تاريخ دارد ، منقرض مي‌شوند.

بنابراين كارشناسان تاكيد دارند كه گونه‌هاي درختان ديرزي جنگل‌هاي شمال نيز بايد به طور اصولي شناسايي و شناسنامه دار و معرفي شوند.

معاون آموزشي دانشكده منابع طبيعي و علوم دريايي دانشگاه تربيت مدرس واقع در شهرستان نور گفت : حفاظت و حمايت از درختان كهنسال و ديرزي موجود در شمال كشور به مديريت واحد و منسجم نياز دارد.

"سيدمحسن حسيني" در گفت و گو با خبرگزاري جمهوري اسلامي افزود:درختان كهنسال زيادي نظير بلوط و سردار با بيش از سه هزار سال قدمت در مناطق جنگلي و غيرجنگلي كشور و به ويژه شمال وجود دارد.

وي اضافه كرد : برخي از اين گونه‌هاي ارزشمند به دليل ژن‌هاي موجود درآن، گنجينه‌هاي ارزشمند و ماندگار به شمال مي‌آيند.

وي ادامه داد: اين گونه درختي از نظر دانش ديرينه‌شناسي درخت اهميت دارد زيرا با بررسي بر روي آنها مي‌توان درك كرد كه در دوره‌هاي گذشته چه وقايع طبيعي از نظر خشكسالي و غيره در محيط پيرامون درخت اتفاق افتاده است.

استاد دانشكده منابع طبيعي دانشگاه تربيت مدرس يادآور شد: اكنون به‌دليل واقع شدن اين گونه‌هاي درختي در اماكن مختلف نظير جنگل ، شهر و روستا، محوطه بقاع مديريت‌هاي مختلفي بر آن حاكم است كه بايد اين مديريتها منسجم و واحد شوند.

حسيني تصريح كرد: متاسفانه برخي از آسيبهاي انساني مانند نوشتن يادگاري بر روي تنه درخت، كندن، سوزاندن و محصور كردن، اين گنيجنه‌هاي طبيعي را در معرض نابودي قرار دارند.

وي تدوين شناسنامه براي درختان كهنسال و دير زيست كشوررا كه ارزش بالايي دارند، ضروري دانست.

يك درصد جنگل‌هاي خزري شمال به صورت ذخيره‌گاه اداره مي‌شود.

‪ ۹۰گونه درختي و ‪ ۲۱۱گونه درختچه‌اي در جنگلهاي ‪ ۱/۸ميليون هكتاري شمال كشور وجود دارد.

٠٧:١٩ ٢٢/٠٩/١٣٨٦

تعداد دفعات مشاهده: ٢٨٦

غلامرضا شمس